Cinsel Yaşam ve Üreme Sağlığında Yasal ve Etik Konular
Synopsis
Etik, insan davranışlarını ahlaki açıdan değerlendiren bir kavramdır. Tıp ile teknoloji alanında gelişmelerin olması etik konuların gündeme gelmesine neden olmuştur. Cinsel yaşam ve üreme sağlığında ele alınan konularda insan hakları, beden mahremiyet hakkı, özerklik, yaşama hakkı, adalet ve eşitlik gibi etik ilkeler sorgulanmaktadır. Bu ilkelere aykırı olan müdahaleler etik dışı davranış olarak değerlendirilmektedir. Bu durumda sağlık profesyonelleri yasalara uygun davrandıklarında ahlaksal açıdan yanlış bir eylemle karşılaştığında etik ikilemler yaşamaktadır. Sağlık profesyonellerine mesleklerinin getirdiği etik ilke ve sorumluluk kapsamında önemli görevler düşmektedir. Hemşire/ ebenin hasta ile sürekli iletişim kurmasından dolayı etik olmayan durumları ayırt etmesi gereklidir.
References
Yılmaz N, Erdoğan E, Kayar Z, et al. Sağlık çalışanlarında etik liderlik algısının psikolojik sahiplenme üzerine etkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2023; 23(3): 1005-1024. Https://Doi.Org/10.18037/Ausbd.1259182
Usta A. Kuramdan uygulamaya kamu yönetiminde etik ve ahlâk. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.2011; 1(2): 39-50.
Bilgin Rıfat. Türkiye’de kamu sağlık kuruluşlarında yaşanan etik dışı davranışlar ve uygulamaların genel görünümü. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.2018; 7(13): 119-140.
Türkoğlu M. İnsan kaynakları yönetiminde etik dışı davranışlar ve etik ikilemler üzerine bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya: Sakarya Üniversitesi; 2019.
Bodur H. Etiğin alet çantasına bakmak: ahlâk, etik ve ilintili temel kavramlar üzerine notlar. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2017; 155-190.
Elçigil A, Bahar Z, Beşer A, et al. Hemşirelerin karşılaştıkları etik ikilemlerin incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2011;14(2):52-60.
Aşcı Ö, Gökdemir F. Etik yönleriyle üreme hakları ve cinsel haklar. Turkiye Klinikleri J Obstet Womens Health Dis Nurs-Special Topics. 2017;3(3):151-162.
Abiç A, Yılmaz D. Güncel kadın sağlığı konuları: etik ve yasal durum nedir? Social Science Studies. 2019;7(1): 20-34.
Şahin NZ. Yahudi ve İslam hukuku açısından yardımcı üreme tekniklerinde donör kullanımı. Journal of Islamic Law Studies. 2016; (28): 137-158.
Alon I, Chebance Z, Massucci FA, et al. Mapping ethical, legal, & social implications (ELSI) of assisted reproductive technologies. J Assist Reprod Genet. 2023;40(9):2045-2062. doi:10.1007/s10815-023-02854-4
Kuş Ö, Özbek Güven G. Üreme turizmi ile yaygınlaşan taşıyıcı annelik üzerine etik bir değerlendirme. TJOB. 2021;8(2):126-33.
Rinehart LA. Storage, transport, and disposition of gametes and embryos: legal issues and practical considerations. Fertil Steril. 2021;115(2):274-281. doi:10.1016/j.fertnstert.2020.11.025
Amanak K, Kavlak O. Etik boyutu tartışılan yardımcı üreme teknikleri ve yasal düzenlemeler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi.2013; 29(1):68-75.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında yönetmelik. (10/12/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20085&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
Malkoç EŞ. (2014). Uluslararası Taşıyıcı Annelik Sözleşmesinden Doğan İhtilaflarda Uygulanacak Hukuk. Public and Private International Law Bulletin.2014; 35(2):13-49.
Az A, Karaman M. Üremeye yardımcı tedavi yöntemleri ve etik sorunlar: Mümkün olan her şey ahlaki midir?. Androloji Bülteni. 2022; 24(4): 278 - 287. 10.24898/tandro.2022.22800
Gölcüklü İ. Milletlerarası taşıyıcı anneliğe ilişkin kararların tanınması ve tenfizi. GSÜHFD. 2021;1:835-865.
Hakeri H. Taşıyıcı Annelik. Uluslararası Sağlık Hukuku Sempozyumu,16-17 Ekim, Lefkoşa, (2014). p.83-92.
Cevher DS. Bakıcı: Taşıyıcı annelik ve yumurta-sperm bankacılığı üzerine. Türkiye Biyoetik Dergisi.2017; 4(2): 97-99.
Australian Goverment National Health and Medical Research Council. Ethical guidelines on the use of assisted reproductive technology in clinical practice and research. (10/12/2023 tarihinde https://www.nhmrc.gov.au/guidelines-publications/e79 adresinden ulaşılmıştır).
Amanak K, Kavlak O. Etik boyutu tartışılan yardımcı üreme teknikleri ve yasal düzenlemeler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi,2013; 29(1): 68-75.
Carr SV. Surrogacy and ethics in women with cancer. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2019;55:117-127. doi:10.1016/j.bpobgyn.2018.11.001
Koyun A, Büken NÖ. A violation of equality and the right to life: Sex selection (Bir eşitlik ve yaşama hakkı ihlali: Cinsiyet seçimi). Journal of Human Sciences. 2013; 10(1): 34-46
FIGO komitesi. Obstetrik ve Jinekolojide etik konular. (İsmail Dölen, Çev Ed.). Ankara: Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği yayını; 2008.
Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Interests, obligations, and rights in gamete and embryo donation: an Ethics Committee opinion. Fertil Steril. 2019;111(4):664-670. doi:10.1016/j.fertnstert.2019.01.018
Huele EH, Kool EM, Bos AME, et al. The ethics of embryo donation: what are the moral similarities and differences of surplus embryo donation and double gamete donation? Hum Reprod. 2020;35:2171–8.
The Swedish National Council on Medical Ethics. Assisted reproduction – ethical aspects (10/12/2023 tarihinde https://www.smer.se/wp-content/uploads/2013/03/Slutversion-sammanfattning-eng-Assisted-reproduction.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında yönetmelik (10/12/2023 tarihinde (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/03/20100306-10.htm adresinden ulaşılmıştır).
Koç E, Kızılkaya Beji N. Başarılı infertilite tedavisi sonrası gebelerin yaşadığı problemler ve danışmanlık. DÜ Sağlık Bil Enst Derg. 2017;6(3):201-206.
Turan Ü. Sperm kardeşliği (10/12/2023 tarihinde https://www.hurriyet.com.tr/dunya/sperm-kardesligi-11661564 adresinden ulaşılmıştır).
Dickens BM. Ethical issues arising from the use of assisted reproductive Technologies. Current Practices and Controversies in Assisted Reproduction,17-21 September, Switzerland,(2001).p.333-348
Kurt E, Tunca Y. Temel etik ilkeler çerçevesinde gebeliğin sonlandırılmasındaki etik ikilemlere bir bakış. Haseki Tıp Bülteni. 2016; 54(2): 57 - 61.
Arifoğlu B, Türkiye’de kürtajın etik açıdan incelenmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2020; 33(150):123-135.
İstanbul Barosu Sağlık Hukuk Merkezi. Sağlık Hukuku Makaleleri II. (1.baskı). İstanbul: Ege Reklam Basın;2012.
Kalkan M. Biyo etik sorunlar ve dinlerin ötanazi ve intihara bakışı. Kent Akademisi,2014;7(17):15-25.
Dölen İ. Kürtaj gerçeği. Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği Görüşü, 2012;10(Özel Sayı):75-82.
Kadın ve Aile Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi. Yasal Ancak Ulaşılabilir Değil: Türkiye'deki Kamu Hastanelerinde Kürtaj Hizmetler, (10/12/2023 tarihinde (https://gender.khas.edu.tr/tr/yasal-ancak-ulasilabilir-degil turkiyedeki-kamu-hastanelerinde-kurtaj-hizmetleri adresinden ulaşılmıştır).
Carr SV. Surrogacy and ethics in women with cancer. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2019;55:117-127. doi:10.1016/j.bpobgyn.2018.11.001
İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı. Vakalarla Türkiye’de üreme hakları.(1.baskı).İstanbul: Turap Tanıtım Yayınları;2012
Erbaş R. Türk ceza hukuku açısından kısırlaştırma. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 2015;73(1):91–128.
Dündar T, Özsoy S. Gönüllü sterilizasyonda eş onayı: bir üreme hakkı ihlali mi? STED.2019;28(3):222-227.
Yar ŞS. Kadın ve erkeklerin cerrahi sterilizasyon yöntemlerine yönelik bilgi, tutum ve inanışlarının incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi;2023.
Dündar T, Özsoy S. Kadınların tüp ligasyonu ve eş imzası hakkındaki düşünceleri: nitel bir çalışma. 2. Uluslararası 3. Ulusal Doğum Sonu Bakım Kongresi, 3-6 Ekim, Konya, (2019).p.752-761
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Rahim tahliyesi ve sterilizasyon hizmetlerinin yürütülmesi ve denetlenmesine ilişkin tüzük(10/12/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/2.5.837395.pdf adresinden erişilmiştir).
Fırat T. Genital muayene suçu ve hekim sorumluluğu.[Doktora Tezi]. İstanbul: Medipol Üniversitesi;2021.
Şimşek H. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kadın üreme sağlığına etkisi: Türkiye örneği. Deü Tıp Fakültesi Dergisi,2021; 25(2): 119 – 126.
World Health Organization (2018). Eliminating Virginity Testing: An Interagency Statement.(10/12/2023 tarihinde http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/275451/WHO-RHR-18.15-eng.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Türk ceza kanunu.(10/12/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization. Respondıng To Chıldren And Adolescents Who Have Been Sexually Abused.(10/12/2023 tarihindehttps://www.who.int/publications/i/item/9789241550147 adresinden ulaşılmıştır).
Karadağlı F. Profesyonel hemşirelikte etik. Dü sağlık bil enst derg, 2017;6(3):197-200.
Usta A. Kuramdan uygulamaya kamu yönetiminde etik ve ahlâk. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi.2011; 1(2): 39-50.
Bilgin Rıfat. Türkiye’de kamu sağlık kuruluşlarında yaşanan etik dışı davranışlar ve uygulamaların genel görünümü. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.2018; 7(13): 119-140.
Türkoğlu M. İnsan kaynakları yönetiminde etik dışı davranışlar ve etik ikilemler üzerine bir araştırma [Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya: Sakarya Üniversitesi; 2019.
Bodur H. Etiğin alet çantasına bakmak: ahlâk, etik ve ilintili temel kavramlar üzerine notlar. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2017; 155-190.
Elçigil A, Bahar Z, Beşer A, et al. Hemşirelerin karşılaştıkları etik ikilemlerin incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2011;14(2):52-60.
Aşcı Ö, Gökdemir F. Etik yönleriyle üreme hakları ve cinsel haklar. Turkiye Klinikleri J Obstet Womens Health Dis Nurs-Special Topics. 2017;3(3):151-162.
Abiç A, Yılmaz D. Güncel kadın sağlığı konuları: etik ve yasal durum nedir? Social Science Studies. 2019;7(1): 20-34.
Şahin NZ. Yahudi ve İslam hukuku açısından yardımcı üreme tekniklerinde donör kullanımı. Journal of Islamic Law Studies. 2016; (28): 137-158.
Alon I, Chebance Z, Massucci FA, et al. Mapping ethical, legal, & social implications (ELSI) of assisted reproductive technologies. J Assist Reprod Genet. 2023;40(9):2045-2062. doi:10.1007/s10815-023-02854-4
Kuş Ö, Özbek Güven G. Üreme turizmi ile yaygınlaşan taşıyıcı annelik üzerine etik bir değerlendirme. TJOB. 2021;8(2):126-33.
Rinehart LA. Storage, transport, and disposition of gametes and embryos: legal issues and practical considerations. Fertil Steril. 2021;115(2):274-281. doi:10.1016/j.fertnstert.2020.11.025
Amanak K, Kavlak O. Etik boyutu tartışılan yardımcı üreme teknikleri ve yasal düzenlemeler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi.2013; 29(1):68-75.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında yönetmelik. (10/12/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20085&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
Malkoç EŞ. (2014). Uluslararası Taşıyıcı Annelik Sözleşmesinden Doğan İhtilaflarda Uygulanacak Hukuk. Public and Private International Law Bulletin.2014; 35(2):13-49.
Az A, Karaman M. Üremeye yardımcı tedavi yöntemleri ve etik sorunlar: Mümkün olan her şey ahlaki midir?. Androloji Bülteni. 2022; 24(4): 278 - 287. 10.24898/tandro.2022.22800
Gölcüklü İ. Milletlerarası taşıyıcı anneliğe ilişkin kararların tanınması ve tenfizi. GSÜHFD. 2021;1:835-865.
Hakeri H. Taşıyıcı Annelik. Uluslararası Sağlık Hukuku Sempozyumu,16-17 Ekim, Lefkoşa, (2014). p.83-92.
Cevher DS. Bakıcı: Taşıyıcı annelik ve yumurta-sperm bankacılığı üzerine. Türkiye Biyoetik Dergisi.2017; 4(2): 97-99.
Australian Goverment National Health and Medical Research Council. Ethical guidelines on the use of assisted reproductive technology in clinical practice and research. (10/12/2023 tarihinde https://www.nhmrc.gov.au/guidelines-publications/e79 adresinden ulaşılmıştır).
Amanak K, Kavlak O. Etik boyutu tartışılan yardımcı üreme teknikleri ve yasal düzenlemeler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi,2013; 29(1): 68-75.
Carr SV. Surrogacy and ethics in women with cancer. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2019;55:117-127. doi:10.1016/j.bpobgyn.2018.11.001
Koyun A, Büken NÖ. A violation of equality and the right to life: Sex selection (Bir eşitlik ve yaşama hakkı ihlali: Cinsiyet seçimi). Journal of Human Sciences. 2013; 10(1): 34-46
FIGO komitesi. Obstetrik ve Jinekolojide etik konular. (İsmail Dölen, Çev Ed.). Ankara: Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği yayını; 2008.
Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Interests, obligations, and rights in gamete and embryo donation: an Ethics Committee opinion. Fertil Steril. 2019;111(4):664-670. doi:10.1016/j.fertnstert.2019.01.018
Huele EH, Kool EM, Bos AME, et al. The ethics of embryo donation: what are the moral similarities and differences of surplus embryo donation and double gamete donation? Hum Reprod. 2020;35:2171–8.
The Swedish National Council on Medical Ethics. Assisted reproduction – ethical aspects (10/12/2023 tarihinde https://www.smer.se/wp-content/uploads/2013/03/Slutversion-sammanfattning-eng-Assisted-reproduction.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Üremeye yardımcı tedavi uygulamaları ve üremeye yardımcı tedavi merkezleri hakkında yönetmelik (10/12/2023 tarihinde (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/03/20100306-10.htm adresinden ulaşılmıştır).
Koç E, Kızılkaya Beji N. Başarılı infertilite tedavisi sonrası gebelerin yaşadığı problemler ve danışmanlık. DÜ Sağlık Bil Enst Derg. 2017;6(3):201-206.
Turan Ü. Sperm kardeşliği (10/12/2023 tarihinde https://www.hurriyet.com.tr/dunya/sperm-kardesligi-11661564 adresinden ulaşılmıştır).
Dickens BM. Ethical issues arising from the use of assisted reproductive Technologies. Current Practices and Controversies in Assisted Reproduction,17-21 September, Switzerland,(2001).p.333-348
Kurt E, Tunca Y. Temel etik ilkeler çerçevesinde gebeliğin sonlandırılmasındaki etik ikilemlere bir bakış. Haseki Tıp Bülteni. 2016; 54(2): 57 - 61.
Arifoğlu B, Türkiye’de kürtajın etik açıdan incelenmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2020; 33(150):123-135.
İstanbul Barosu Sağlık Hukuk Merkezi. Sağlık Hukuku Makaleleri II. (1.baskı). İstanbul: Ege Reklam Basın;2012.
Kalkan M. Biyo etik sorunlar ve dinlerin ötanazi ve intihara bakışı. Kent Akademisi,2014;7(17):15-25.
Dölen İ. Kürtaj gerçeği. Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği Görüşü, 2012;10(Özel Sayı):75-82.
Kadın ve Aile Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi. Yasal Ancak Ulaşılabilir Değil: Türkiye'deki Kamu Hastanelerinde Kürtaj Hizmetler, (10/12/2023 tarihinde (https://gender.khas.edu.tr/tr/yasal-ancak-ulasilabilir-degil turkiyedeki-kamu-hastanelerinde-kurtaj-hizmetleri adresinden ulaşılmıştır).
Carr SV. Surrogacy and ethics in women with cancer. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2019;55:117-127. doi:10.1016/j.bpobgyn.2018.11.001
İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı. Vakalarla Türkiye’de üreme hakları.(1.baskı).İstanbul: Turap Tanıtım Yayınları;2012
Erbaş R. Türk ceza hukuku açısından kısırlaştırma. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 2015;73(1):91–128.
Dündar T, Özsoy S. Gönüllü sterilizasyonda eş onayı: bir üreme hakkı ihlali mi? STED.2019;28(3):222-227.
Yar ŞS. Kadın ve erkeklerin cerrahi sterilizasyon yöntemlerine yönelik bilgi, tutum ve inanışlarının incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi;2023.
Dündar T, Özsoy S. Kadınların tüp ligasyonu ve eş imzası hakkındaki düşünceleri: nitel bir çalışma. 2. Uluslararası 3. Ulusal Doğum Sonu Bakım Kongresi, 3-6 Ekim, Konya, (2019).p.752-761
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Rahim tahliyesi ve sterilizasyon hizmetlerinin yürütülmesi ve denetlenmesine ilişkin tüzük(10/12/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/2.5.837395.pdf adresinden erişilmiştir).
Fırat T. Genital muayene suçu ve hekim sorumluluğu.[Doktora Tezi]. İstanbul: Medipol Üniversitesi;2021.
Şimşek H. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kadın üreme sağlığına etkisi: Türkiye örneği. Deü Tıp Fakültesi Dergisi,2021; 25(2): 119 – 126.
World Health Organization (2018). Eliminating Virginity Testing: An Interagency Statement.(10/12/2023 tarihinde http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/275451/WHO-RHR-18.15-eng.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Türk ceza kanunu.(10/12/2023 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization. Respondıng To Chıldren And Adolescents Who Have Been Sexually Abused.(10/12/2023 tarihindehttps://www.who.int/publications/i/item/9789241550147 adresinden ulaşılmıştır).
Karadağlı F. Profesyonel hemşirelikte etik. Dü sağlık bil enst derg, 2017;6(3):197-200.
Volume
Pages
659-678
Published
March 19, 2024
Copyright (c) 2024 Academician Publishing Book Portal
License
LicenseHow to Cite
1.
Aydın CM. Cinsel Yaşam ve Üreme Sağlığında Yasal ve Etik Konular. In: Karabulutlu Ö, editor. Her Yönüyle Cinsel Sağlık [Internet]. Türkiye: Academician Publishing Book DOI Portal; 2024 [cited 2026 Jul. 13]. pp. 659-78. Available from: https://www.omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/3000/chapter/13867
