Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi ve Model Kullanımı

Synopsis

Cinsellik, yaşamın ve sağlığın önemli bir parçasıdır. Cinsellik temel insani ihtiyaçlar arasında yer almaktadır. Cinsel yaşam ve fonksiyonlar, yaşam döngüsünde birçok faktörden etkilenebilmektedir. Cinsel yaşamla ilgili sorunlarla sık karşılaşılmakta, bununla birlikte sağlık profesyonelleri tarafından cinsel sorunlar yeterince değerlendirilememektedir. Bireylerin sağlıklı bir şekilde cinsel yaşamlarını sürdürebilmeleri için, sağlık profesyonelleri cinsel sağlığı etkileyebilecek durumları fark edebilmeli, cinsel sorunları belirleyebilmeli ve çözüm üretebilmelidir. Bu bölümde kadınlar ve erkeklerde cinsel sağlığın değerlendirilmesi, cinsel sağlığın değerlendirilmesinde kullanılan modeller ve cinsel sağlık danışmanlığında hemşirenin rolüne yer verilmiştir.

References

Büyükkayacı Duman N, Vural G. Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi. In: Büyükkayacı Duman N (ed.) Cinsel Sağlık. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2019. p. 47–58.
WHO. Education and treatment in human sexuality: the training of health professionals, report of a WHO meeting, 1975. (16/07/2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/handle/10665/38247 adresinden ulaşılmıştır).
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. 17th ed. Ankara: Akademisyen Yayınevi; 2021.
CETAD. Kadın Cinselliği. (16/07/2023 tarihinde https://www.cetad.org.tr/CetadData/Books/37/pdf-dosyasini-indirmek-icin-tiklayiniz.pdf adresinden ulaşılmıştır).
McCool-Myers M, Theurich M, Zuelke A, et al. Predictors of female sexual dysfunction: a systematic review and qualitative analysis through gender inequality paradigms. BMC Womens Health. 2018;18(1): 108. doi:10.1186/s12905-018-0602-4
Tuğut N. Cinsel işlev bozukluğu ve güncel yaklaşımlar. Turkiye Klinikleri Obstetric-Women's Health and Diseases Nursing-Special Topics. 2016;2(1): 70-75.
CETAD. Erkek Cinselliği. (29/11/2023 tarihinde https://www.cetad.org.tr/CetadData/Books/40/pdf-dosyasini-indirmek-icin-tiklayiniz.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Khani S, Moghaddam-Banaem L, Mohamadi E, et al. Women's sexual and reproductive health care needs assessment: an Iranian perspective. Eastern Mediterranean Health Journal. 2018;24(7): 637-643. doi:10.26719/2018.24.7.637
Mohammadian S, Dolatshahi B. Sexual problems in Tehran: Prevalence and associated factors. Journal of Education and Health Promotion. 2019;8: 217. doi:10.4103/jehp.jehp_231_19
Javadnoori M, Hajizadeh M, Javadifar N, Hossein Haghighizadeh M. Sexual and reproductive healthcare needs of Iranian men: A cross-sectional study. International Journal of Reproductive Biomedicine. 2018;16(12): ijrm.v16i12.3681. doi:10.18502/ijrm.v16i12.3681
Fışkın G, Kızılkaya Beji N. Cinsel fonksiyonun değerlendirilmesi ve hemşirenin rolü. Androloji Bülteni, Kadın Cinsel Sağlığı. 2014;16(56): 73-76.
Ayaz S. Sexuality and nursing process: A literature review. Sexuality and Disabilty. 2013;31: 3–12. doi:10.1007/s11195-012-9280-6
Rosen R, Brown C, Heiman J, et al. The Female Sexual Function Index (FSFI): a multidimensional self-report instrument for the assessment of female sexual function. Journal of Sex & Marital Therapy. 2000;26(2): 191-208. doi:10.1080/009262300278597
Aygin D, Eti-Aslan F. Kadın Cinsel İşlev Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences. 2005;25: 393-399.
Kaplan SA, Reis RB, Kohn IJ, et al. Safety and efficacy of sildenafil in postmenopausal women with sexual dysfunction. Urology. 1999;53(3): 481-486. doi:10.1016/s0090-4295(98)00633-5
Yılmaz CA, Eryılmaz HY. Kadın Cinsel Fonksiyon Sorgulama İndeksinin (IFSF) geçerlik- güvenirlik çalışması. Androloji Bülteni. 2004;18: 275–276.
McGahuey CA, Gelenberg AJ, Laukes CA, et al. The Arizona Sexual Experience Scale (ASEX): reliability and validity. Journal of Sex & Marital Therapy. 2000;26(1): 25-40. doi:10.1080/009262300278623
Soykan A. The reliability and validity of Arizona sexual experiences scale in Turkish ESRD patients undergoing hemodialysis. International Journal of Impotence Research. 2004;16(6): 531-534. doi:10.1038/sj.ijir.3901249
Rosen RC, Cappelleri JC, Gendrano III N. The International Index of Erectile Function (IIEF): a state-of-the-science review. International Journal of Impotence Research. 2002;14(4): 226–244. doi:10.1038/sj.ijir.3900857
Akkus E, Kadioglu A, Esen A, et al. Prevalence and correlates of erectile dysfunction in Turkey: a population-based study. European Urology. 2002;41(3): 298–304. doi:10.1016/s0302-2838(02)00027-1
Turunç T, Deveci S, Güvel S, et al. Uluslararası cinsel işlev indeksinin 5 soruluk versiyonunun (IIEF-5) Türkçe geçerlilik çalışmasının değerlendirilmesi. Turkish Journal of Urology. 2007;33(1): 45-49.
Symonds T, Boolell M, Quirk F. Development of a questionnaire on sexual quality of life in women. Journal of Sex & Marital Therapy. 2005;31(5): 385-397. doi:10.1080/00926230591006502
Tuğut N, Gölbaşı Z. Cinsel Yaşam Kalitesi Ölçeği - Kadın Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet Medical Journal. 2010;32(2): 172-80.
Rust J, Golombok S. The GRISS: a psychometric instrument for the assessment of sexual dysfunction. Archives of Sexual Behavior. 1986;15(2): 157-165. doi:10.1007/BF01542223
Tuğrul C, Öztan N, Kabakçı E. Golombok-Rust Cinsel Doyum Ölçeği’nin standardizasyon çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi. 1993;4(2): 83-88.
Stulhofer A, Busko V, Brouillard P. Development and bicultural validation of the new sexual satisfaction scale. Journal of Sex Research. 2010;47(4): 257-268. doi:10.1080/00224490903100561
Tuğut N. Yeni Cinsel Doyum Ölçeği’nin Türkçe versiyonu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being. 2016;4(2): 183-195.
Hendrick S, Hendrick C. Multidimensionality of sexual attitudes. Journal of Sex Research. 1987;23: 502-526. doi:10.1080/00224498709551387
Karaçam Ö, Totan T, Korkmaz YB, Koyuncu M. Hendrick Cinsel Tutum Ölçeği Kısa Formunun Türkçeye uyarlanması, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry. 2012;13: 138-144.
Golbası Z, Evcılı F, Eroglu K, Bircan H. Sexual Myths Scale (SMS): development, validity and reliability in Turkey. Sexuality and Disability. 2016;34: 75–87. doi:10.1007/s11195-016-9430-3
Cayan S, Akbay E, Bozlu M, Canpolat B, Acar D, Ulusoy E. The prevalence of female sexual dysfunction and potential risk factors that may impair sexual function in Turkish women. Urologia Internationalis. 2004;72(1): 52-57. doi:10.1159/000075273
Saboula NE, Shahin MA. Effectiveness of application of PLISSIT counseling model on sexuality for breast cancer's women undergoing treatment. American Journal of Nursing Science. 2015; 4(4): 218-230. doi: 10.11648/j.ajns.20150404.21
Gamel C, Davis B.D, Hengeveld M.D. Nurses’ provision of teaching and counselling on sexuality: a review of the literature. Journal of Advanced Nursing. 2008; 18(8): 1219-1227. doi:10.1046/j.1365-2648.1993.18081219.x
Sanabria S, Murray TL. Infusing human sexuality content and counseling in counselor education curriculum. American Journal of Sexuality Education. 2018;13(2): 190-204. doi:10.1080/15546128.2018.1457461
Abay H, Kaplan S. Histerektomi sonrası cinsel sorunların değerlendirilmesinde PLISSIT modelinin kullanılması. International Refereed Journal of Nursing Researches. 2017;11: 184-200.
Avcı ÇS, Daşıkan Z. Postpartum dönemde cinsel sağlık ve danışmanlık: BETTER modeli kullanımı. Androloji Bülteni. 2021;23: 187-196. doi: 10.24898/tandro.2021.12144
Barut S, Baransel Sabancı E, Cinselliğin değerlendirilmesi cinsel eğitim ve danışmanlık. Ankara: Akademisyen Kitabevi: 2021. p. 7-14.
Büyükkayacı Duman N. Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesinde Model Kullanımı. In: Büyükkayacı Duman N (ed.) Cinsel Sağlık. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2019. p. 59-66.
Veach TA, Nicholas DR, Barton A. Cancer and the Family Life Cycle. New York: Brunner-Routledge; 2002. p. 127-129. doi: 10.4324/9780203782514
Tuğut N, Gölbaşı Z. Cinselliğin değerlendirilmesi: hemşireler için öneriler ve klinik stratejiler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2014;11(2): 59-64.
Mick J, Hughes M, Cohen MZ. Using the BETTER model to assess sexuality. Clinical Journal of Oncology Nursing. 2004;8(1): 84-86. doi: 10.1188/04.CJON.
Taylor B, Davis S. Using the extended PLISSIT model to address sexual healthcare needs. Nursing Standard. 2006;21(11): 35-40. doi: 10.7748/ns2006.11.21.11.35.c6382.
Uslu E, Infal S, Ulusoy MN. Cinsel sorunların çözümünde PLISSIT modelinin etkisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2016;8(1): 52-63. doi: 10.18863/pgy.51356
Mahmoodi Dangesaraki M, Maasoumi R, Hamzehgardeshi Z, Kharaghani R. Effect of the EX-PLISSIT model on sexual function and sexual quality of life among women after hysterectomy: a randomised controlled trial. Sexual Health. 2019;16(3): 225-232. doi: 10.1071/SH18107.
Gölbaşı Z, Evcili F. Hasta cinselliğinin değerlendirilmesi ve hemşirelik: Engeller ve öneriler. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013;16(3): 182-189.

Pages

221-240

Published

March 19, 2024

License

License

How to Cite

1.
Kaplan S, Peksoy Kaya S. Cinsel Sağlığın Değerlendirilmesi ve Model Kullanımı. In: Karabulutlu Ö, editor. Her Yönüyle Cinsel Sağlık [Internet]. Türkiye: Academician Publishing Book DOI Portal; 2024 [cited 2026 Jul. 13]. pp. 221-40. Available from: https://www.omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/3000/chapter/13841