İslam Ahlak Düşüncesinde Mistik Boyut - Çeler, Yasin (Akademisyen Yayınevi Kitap DOI Portalı, 2023)
İslam düşüncesinde ahlak, önemli bir yere sahip olup günlük hayatımızı ve davranışlarımızı yönlendiren değer ve kuralları içermektedir. Nazarî ve amelî boyutlara haiz olan ahlâkî konu ve kavramlara felsefe, kelâm, tasavvuf gibi alanlarda epeyce yer verilmiştir. Farabi’nin ilimler tasnifinde yer verilen ahlakın sistematik bir disiplin haline gelmesinde özellikle İslam filozof ve sûfîlerin etkisi büyük olmuştur. Çalışmamızda ahlakî düşüncenin felsefî ve tasavvufî açılardan nasıl ele alındığı gösterilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda giriş bölümünde genel anlamda “ahlak” ve “etik” kavramları, ’Kur’an ve Sünnette ahlâk’ gibi konular ele alınarak genel bir çerçeve çizilmeye gayret gösterildi. İlk bölümde mistisizm ve mistik tecrübe, ahlâkta mistik unsur, mistik boyuta geçiş ve ahlâk sisteminde mistik yöntemler gibi konular ele alındı. İkinci bölümde, insanın ahlâkî yapısı ve fail olarak insan konusu ile bir fiilin ahlâkî olarak nitelenmesi üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın üçüncü bölümünde İslam ahlâkının temel amaçlarından olan kemal’e ve kemal’e giden yolu ifade eden mistik unsurlara yer verildi. Kemal derecesi, aşk’ın ahlâkî rolü, Tanrı’ya ahlâkî anlamda benzeme, marifetin ahlâkî boyutu, iyi ve kötünün algılanışı ve mutlak iyinin gerçekleştirilmesi, faal akılla ittisal ve mutluluk gibi konular ile genel anlamda ahlâkta yer alan amaçların neler olduğu belirtildi. İslam ahlâk düşüncesinin epistemolojik boyutu olarak “müşâhede” ve “marifet” kavramlarını dördüncü bölümde ele almaya çalıştık. İslam ahlâkının amaçlarından sapmanın ve amaçlarla araçların yer değiştirmesinin ele alındığı son bölümde “mistik” unsurların yerini “faydacı” bir anlayışın alabileceği vurgulandı.