Hastalıklarla Mücadele ve Kontrol Stratejileri - Akın, Ahmet Cumhur; Sipahi, Cevat (Hayvan Sağlığı Ekonomisi, 2023)
Hayvan sağlığı, hayvansal üretimin tüm aşamalarında (üretim, pazarlama, tüketim, ihracat vb.) önemi ihmal edilemez ve kritik bir konumdadır. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE), hayvansal üretim kayıplarının %20’sinden fazlasının hayvan hastalıklarıyla bağlantılı olduğunu bildirmektedir. Bu bağ- lamda hayvancılık sektöründe yapılacak büyük ölçekli yatırımlarda (kanatlı sektörü başta olmak üzere) hastalıklardan koruma ve kontrol uygulamaları büyük önem arz etmektedir. Dolayısıyla hayvansal üretim alanında yapıla- cak yatırımların ön koşullarından biri de hayvan hastalıklarının kontrolüdür. Bunun yanı sıra salgın oluşturma kapasitesine sahip hayvan hastalıklarının kontrolü, uluslararası hayvansal ürün ticaretinin de güvenli bir biçimde yü- rütülmesi için ön şart oluşturur. Son yıllarda meydana gelen başlıca salgınlar (kuş gribi (HPAI), Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE)), çiftlik hayvan- larının telef olması ve hayvansal üretimin azalması şeklinde doğrudan eko- nomik kayıpların yanında; azalan tüketim, fiyat düşüşleri ve uluslararası tica- retin bozulması gibi önemli dolaylı kayıplara neden olmuştur. Ayrıca zoonoz hastalıklar, hayvan sağlığı açısından bir sorun olmakla kalmayıp halk sağlığı a- çısından da önemli bir sorun teşkil etmektedir. Kuş gribinin neden olduğu son salgınlar, halk sağlığını korumak için en iyi stratejinin, hayvan popülasyonundaki patojenleri kontrol etmek veya eradike etmekten geçtiğini göstermiştir. Her ülke, özel ve/veya kamu veteriner hizmetleri aracılığıyla hayvan hastalıkla- rını önlemek ve kontrol etmek için kendi sistemini geliştirmiştir. Bu önleme ve kontrol sisteminin organizasyonu, ülkedeki hayvansal üretimin yapısına, mevcut ve geçmiş epidemiyolojik duruma ve idari kültüre göre birbirinden ayrışmaktadır. Kontrol sisteminin organizasyonunda birimler arası görev dağılımı ülkelere göre farklılık gösterir. Hayvan sağlığı risk yönetimi, hem üreticilerin hem de hükümet- lerin katılımına ve taraflar arasındaki hayvan sağlığı politikası hedefleri üzerinde fikir birliğine bağlıdır. Başta OIE olmak üzere uluslararası kuruluşlar, hayvanların sağlık raporlarını düzenli olarak yayınlayarak ülkelerin hayvan sağlığı politikası tasarımı ve uygulamasına ilişkin seçimlerini yapmalarına ve bulaşıcı hastalıkların yayılmasıyla mücadele etmelerine önemli katkılar sunmaktadır. Hayvan hastalıkları politikası; hükümet, devlet kurumları, çiftçiler/üreticiler, ve- teriner hekimler, sivil toplum kuruluşları (STK’lar) ve endüstri ortaklarının müş- terek çabasıyla oluşturularak, kamu ve özel sektör aktörleri tarafından yürütülen çok sayıda faaliyeti içerir. Teknik ve kurumsal konuların kapsamı, karmaşıklığı ve mevcut sınırlı kaynaklar göz önüne alındığında, politika stratejileri ve eylemlere ilişkin kararların, riskler dikkate alınarak, alternatif maliyet ve getirilerin mümkün olan en iyi değerlendirmesine göre alınması gerekir.