Aile Planlaması ve Kontraseptif Yöntemler - Yeşildağ, Birnur; Gölbaşı, Zehra (Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Temelleri, 2024)
Üreme sağlığını güçlendirme amacına yönelik en temel ve basit sağlık hizmeti olan aile planlaması, çiftlerin istenilen zaman ve sayıda çocuk sahibi olmaya karar vermeleri ya da bireysel isteklerine göre çocuk sayısı ve doğum aralığını belirlemesidir. Tarihsel süreç içinde ülkelerin nüfus ile ilgili temel demografik değişkenlerine parelel olarak aile planlaması hizmetlerinin kapsamı da değişime uğramıştır. Bu değişikler nedeniyle bazı dönemlerde çiftlerin kontraseptif kullanımına izin verilirken bazı dönemlerde kontraseptif yöntem kullanımı yasaklanmıştır. Kontraseptif yöntemlerin hem üreme sağlığı hem de sürdürülebilir nüfus artışı, eğitim, istihdam, ekonomik kalkınma, kadının güçlenmesi gibi konular üzerinde olumlu etkileri bulunmaktadır. Bu etkileri nedeniyle anne, bebek, aile ve topluma çeşitli katkı sağlamaktadır. Günümüzde kadın ve erkekler tarafından kullanabilecek çeşitli kontraseptif yöntemler bulunmaktadır. Bu yöntemlerin kullanımı ile bireylerin çocuk sahibi olması, istenmeyen gebeliklerin önlenmesi, gebelikler arası sürenin planlanması, erken ve ileri yaş gebeliklerin önlenmesi ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma amaçlanmaktadır. Belirlenen amaçlar doğrultusunda çiftlerin kendileri için en güvenilir kontraseptif yöntemi kullanabilmesi önemlidir. Bu nedenle sağlık profesyonellerin kontraseptif yöntem hizmeti almak isteyen hem yeni kullanıcı hem de sürekli kullanıcının yöntem seçiminde danışmanlık yapma ve yöntem uygunluğu açısından tıbbi olarak değerlendirmede önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Sağlık profesyonellerinden kontraseptif danışmanlığını ve verilen hizmetin izleminde güncel bilgiye dayalı olarak hizmet vermesi beklenmektedir. Bu bilgiler doğrultusunda bu bölümde kadınlara ve erkeklere yönelik modern kontraseptif yöntemler ile doğal kontraseptif yöntemlerin etki mekanizması, yöntemin endikasyon ve kontrendikasyonları ile yöntemin nasıl kullanılabileceği açıklanacaktır. Bu doğrultuda kadınlara yönelik hormonal kontraseptifler, rahim içi araç, bariyer yöntemler ve cerrahi sterilizasyon yöntemleri ele alınacaktır. Erkeklere yönelik kontraseptif yöntemlerden kondom, vazektomi ve hormonal kontrasepsiyon açıklanacaktır.