Türkiye’de Stratejik Yönetim Uygulamalarının Başarı Düzeyine Etkisi: Kamu Üniversitelerinde Bir Araştırma
Özet
Bu tez çalışmasında Türkiye’deki kamu üniversitelerinde stratejik yönetim uygulamaları ele alınmış olup bu uygulamaların üniversitelerin başarı düzeyine olan etkileri incelenmiş ve analiz edilmiştir. Bu doğrultuda oluşturulan hipotezler, dış çevre ve iç çevre analizleri ile birlikte stratejik yönetim süreçlerinin, üniversitelerin performanslarını pozitif yönde etkileyecekleri varsayımı üzerine kurulmuştur. Araştırmanın amacı; devlet üniversitelerinde stratejik yönetim uygulamaları ve stratejik plan çalışmaları konularına açıklık getirmek, stratejik yönetim süreçlerinin nasıl uygulandığı, uygulanan bu çalışmaların üniversitelerin başarı düzeylerine, performanslarına etkilerinin ne düzeyde olduğunu geliştirilen modelle analiz ederek, çıkan sonuçlara göre somut önerilerde bulunmaktır.
Türkiye’de 2023 yılı itibariyle 206 üniversitenin olduğu, bunlardan 129’unun kamu üniversitesi, 77’sinin vakıf üniversitesi olduğu bilinmektedir. Türkiye’de kamu üniversitelerinde 2022-2023 eğitim öğretim döneminde çalışanlardan stratejik plan hazırlama komisyonlarında bulunmuş komisyon üyelerinin sayısı 2580’dir. Yine 129 kamu üniversitelerinin strateji geliştirme daire başkanlıklarında görev yapan idari personel sayısının 1860 olduğu bilinmektedir (YÖK, 2023). Araştırmanın anakütlesini, stratejik plan komisyon üyeleri ile daire başkanlıklarında görev yapan idari personel oluşturmaktadır. Bu çalışmada kamu üniversitelerinde stratejik yönetim uygulaması çalışmalarında görev almış, rastlantısal olmayan örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak online anket uygulamasına katılan 400 akademik ve idari personelin anket cevapları çalışmanın veri seti olarak değerlendirilmiştir
Araştırmada varyans temelli yapısal eşitlik modeli uygulanmıştır. Etki büyüklük değerlerine bakıldığında; dış ve iç çevre analizinin stratejik uygulama sürecinin 4 boyutu üzerinde düşük etki büyüklüğüne sahip olduğu, kurumsal performans başarı düzeyi üzerinde stratejik planlama ve stratejik esnekliğin yüksek etkiye, stratejilerin kontrolünün orta etkiye, stratejilerin uygulanması, dış çevre analizi ve iç çevre analizinin düşük etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.
Çıkan sonuçlara bakıldığında 22 hipotezden sadece 3 hipotezin desteklenmemiş olduğu, diğer hipotezlerin desteklendiği sonucu çıkmıştır. Buradan hareketle Türkiye’deki kamu üniversitelerinin stratejik yönetim uygulamalarının başarı düzeyine etkisinin olumlu olduğu sonucuna varılmıştır.
Referanslar
Aaker, D. A., & Mascarenhas, B. (1984). The need for strategic flexibility. The Journal of Business Strategy. 5(2), 74.
Abbott, A., & Banerji, K. (2003). Strategic flexibility and firm performance: The case of US based transnational corporations. Global Journal of Flexible Systems Management. 4(1-2), 1-8.
Ahmed, K., & Chowdhury, T. A. (2019). Performance evaluation of SMEs of Bangladesh. International Journal of Business and Management. 4(7), 126-133.
Akdemir, A. (2012). İşletmeciliğin temel bilgileri. (2. Baskı). Bursa: Ekin Kitapevi.
Akdemir, A. (2018). Stratejik yönetim. T.C. Anadolu Üniversitesi, Eskişehir: Açıköğretim Fakültesi Yayını. No: 1647.
Akgemci, T. (2008). Stratejik yönetim. (2. Baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
Akkuş, A. (2023). Yükseköğretimde stratejik planlama ve kalite yönetimi ilişkisi: Türkiye’deki uygulamalar üzerine bir araştırma. Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.
Aktan C., C. (2008). Stratejik yönetim ve stratejik planlama. Çimento İşveren Dergisi, 22(4), 4-21.
Aktaş, K. (2015). Uluslararası işletmelerde stratejik yönetim. Journal of International Management and Social Researches. 2 (1), 1-19.
Alshantef, Y. A., & Gufa, M. S. (2019). The role of strategic management in improving the level of institutional performance: An applied study of public university colleges. Journal Palestine Technical College for Research and Studies, No.6, 401-442.
Ansoff, H., I. (1965). The concept of strategy. New York: McGraw Hill.
Arasa, R. & K'Obonyo, P. (2012). The relationship between strategic planning and firm performance. International Journal of Humanities and Social Science. 2(22), 201-213.
Argon, T. (2004), İnsan kaynakları yönetimi. Ankara: Nobel Basımevi.
Aşgın, S., Görgün, S. & Altay, Ü. (2006). Kamuda stratejik planlama. Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı Yayınları.
Ateş, A. (2016). Türkiye’deki limanların internet sitelerinde yer alan misyon ve vizyon beyanlarının verimlilik odaklı içerik analizi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 13(34).
Ayitey, W., K., (2008). A simple approach to strategic management. Ghana: Methodist Book Depot Limited.
Bahar, E. (2020). Örgüt kültürü analizi: Üniversite stratejik planlarına yönelik bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi. 12(2), 2017-2030.
Bahar, E., Bozkurt, O., B. (2020). Üniversitelerin stratejik planlarında insan kaynakları yetkinlik analizinin yeri: Nitel bir araştırma. Turkish Studies-Social, 15(4), 1717-1735.
Bakoğlu, R. & Yıldız, M., L. (2016). Üniversitelerde strateji geliştirme sürecinde uygulamalı durum analizleri. İstanbul: Beta yayınları.
Barca, M. & Balcı, A. (2006). Kamu politikalarına nasıl stratejik yaklaşılabilir? Amme İdaresi Dergisi. 39, 29-50.
Barringer, B., R. & Bluedorn, A., C. (1999). The relationship between corporate entrepreneurship and strategic management. Strategic Management Journal. 20(5), 421- 444.
Birinci, M. (2012). Türkiye’de üniversitelerin stratejik yönetim uygulamalarının kurumsal performansa etkileri: Devlet ve vakıf üniversitelerinin karşılaştırmalı analizi. Doktora Tezi, Beykent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, İstanbul.
Bryson, J. M. (2012). Strategic planning for public and nonprofit organizations a guide to strengthening and sustaining organizational achievement. Fifth edition, San Francisco, Jossey-Bass.
Bryson, J., M. & George, B. (2020). Strategic management in public administration. In Oxford research encyclopedia: politics (pp. 1-26). Oxford University Press.
Bütüner, H. (2014). Sistematik Stratejik Planlama. (1. Baskı). İstanbul: Scaka Yayıncılık.
Bozkurt, E., & Karakaya, A. (2023). Stratejik yönetimin ilköğretim okullarında uygulanma düzeyi: karabük ili örneği. Stratejik Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 1-20.
Bozkurt, P. (2018). Türk kamu yönetiminde iç denetim sistemi: Stratejik yönetim perspektifinden bir değerlendirme. Sayıştay Dergisi, (109), 9-25.
Bozkurt, P. (2019). Türk Kamu Yönetiminde Stratejik Yönetim ve Politiği: Bir Kamu Kurumu Örneğinde, Gazi Kitabevi, Ankara.
Can, E. ve Karaca, D., (2017). Türkiyedeki aile işletmelerinin misyon ifadeleri analizi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakiltesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 28(82): 61-75.
Cherunilam, F. (2015). Business policy and strategic management. Mumbai: Published by Himalaya House.
Coşkun, N., O. (2023). Türkiye’deki Devlet Üniversitelerinin Stratejik Planlarında Toplam Kalite Yönetimi Anlayışı: Trb-1 Bölgesi Örneği. Doktora Tezi. İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Malatya.
Çakır, R. (2016). Stratejik planlama süreci ve eğitim örgütlerinde stratejik planlama. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (30), 11-21.
Çapan, O. (2023). Stratejik yönetim duyarlılığının işletme ve işgören performansına etkisinde yenilikçiliğin rolü. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Çelebi, I. (2018). 50 Soruda Stratejik Yönetim ve Değişim Anlayışı. Ankara: Altınbaş Üniversitesi Yayınları.
Crosby, B. (1991). Strategic Planning and Strategic Management: What are they and how are they different? Washington, DC: US Agency for International Development, Implementing Policy Change Project, Technical Note, 2.
Das T. K. & Elango B. (1995). Managing Strategic Flexibility: Key to Effective Performance. Journal of General Management, 20(3), 60-75.
Dedeoğlu, M. (2023). Stratejik yönetim muhasebesi ve firma performansı arasındaki ilişki: Borsa İstanbul üzerine bir araştırma. Doktora Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Van.
Dinçer, Ö. (2007). Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası (8.Baskı). İstanbul: Alfa Yayınları.
Direction, S. (2020). Understanding strategy: How the definition of strategy matters for competitive advantage. Strategic Direction, 36(12), 35-37.
Doğan, T. (2008). Strateji Tipleri ve Stratejik Yönetim Süreçlerinin Firma Performansına Etkileri. Doktora Tezi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü.
Dreyer, B. & Gronhaug, K. (2004). Uncertainty, Flexibility, and Sustained Competitive Advantage. Journal of Business Research, 57(5) 484– 494.
Efe, M., N. (2024). Dijital dönüşüm çağında sağlık sektöründe metaverse: Swot analizi. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, (24), 50-60.
Elkurdi, A., F. (2024). Stratejik yönetimin telekomünikasyon sektöründe çalışanların performansları üzerindeki etkisi: Libya telekomünikasyon şirketleri üzerinde bir inceleme. Doktora Tezi. Kastamonu Üniversitesi.
Eppink, D. J. (1978). Planning for strategic flexibility. Long Range Planning, 11(4), 9-15.
Eren, E. (2013). Stratejik yönetim ve işletme politikası (9. Baskı). İstanbul: Beta Yayıncılık.
Ereş, F. (2004). Eğitim yönetiminde stratejik planlama. Ankara: Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı:15, s.21-29.
Erkul, H., Akı, Ö. & Seçtim, H. (2022). Stratejik Yönetim Açısından Yöneticilik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma. Management and Political Sciences Review, 4 (1), 1-24
Evans J., S. (1991). Strategic flexibility for high technology maneuvers: A conceptual framework. Journal of Management Studies, 28 (1), 69-89.
Göksel, A., B. (2013). Stratejik Halkla İlişkiler Yönetimi. (2. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Güçlü, N. (2003). Stratejik Yönetim. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23 (2), 61-85.
Haksever, Ö., Pazarçeviren, S., Y. (2024). İşletmelerde Stratejik Planlama ve Bütçeleme ile Finansal Modelleme Uygulama Örneği, İşletme, 5(1), 1-23.
Harris, S., V., (1987). Strategic planning ın higher education a study of application in Texas Senior Colleges and Universities. Doctorate Theses, University of North Texas, Denton USA.
Henriquez, A. (2020). Strategic planning in nonprofit organizations, (Doctoral dissertation, California State University, Northridge).
Islam, Q. (2022). Effect Of Strategic Management Practices On Performance Of Small And Large Business In UAE. Journal of Positive School Psychology, 6(7), 691-698.
İkizer, İ. (2024). Strategic Planning in Turkish Local Administrations: How Participatory is it? Current Perspectives in Social Sciences, 28(2), 147–157.
Kahraman, Y. (2009). Türkiyede devlet üniversiteleri yöneticilerine göre stratejik planlamanın uygulanabilirliği. Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Kahveci, E. (2008). Strateji, Stratejik Yönetim ve Stratejik Yönetim Modeli, Verimlilik Dergisi, 2008, 4.
Kanun No. 5018, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi (24.12.2003), Erişim Tarihi (14.06.2024).
Karaca Yavuz, B. (2024). Sayıştayın Yeni Stratejik Planı: Denetimin Katma Değerini Artırmak ve Ortak Fayda Üretmek. Sayıştay Dergisi, 35(132), 141-147.
Karatop, B. (2024). Yeni Nesil Stratejik Yönetim ve Yapay Zekâ. (1. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Karatop, B. (2021). End-To-End Strategic Planning Model Proposal with Artificial Intelligence. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(4), 3526-3545.
Kareska, K. (2017). The role of planning as a fundamental management function for achieving effectiveness in business organizations. Available at SSRN 3022761.
Kaymakçı, T. (2022). Stratejik yönetim uygulamalarının örgüt performansı üzerindeki etkisinde çalışan memnuniyetinin moderatör rolü: İstanbul'da lise ve orta okul eğitimi veren özel kurumlar üzerine bir araştırma. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Kevser, M. (2019). Stratejik Planlama Süreçlerinin Değerlendirilmesi ve İşletmelerin Stratejik Planlamaya Yaklaşımlarının Analizi, Uluslararası İşletme ve Ekonomi Çalışmaları Dergisi, 2019, C.1, S.1, ss.30-39
Kocaoğlu, M., Karaman, S., Sarıgül, M. M., & Öztaş, N. (2020). Üniversitelerde stratejik planlama süreçlerinin karşılaştırmalı analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 22(39), 225-238.
Kumar, B., S. (2021). Effect of Strategic Management Practices on Performance of pharmaceutical companies in India. Journal of Strategic management, 5(3), 44-54. https://doi.org/10.53819/81018102t5004
Küçüksüleymanoğlu, R. (2008). Stratejik Planlama Süreci. Kastamonu Eğitim Dergisi, 16(2), 403- 412.
Kılıç, M. (2010). Stratejik Yönetim Sürecinde Değerler, Vizyon ve Misyon Kavramları Arasındaki İlişki. Sosyoekonomi Dergisi, 2010-2
King, W., R. & Cleand D., I. (1979). Strategic Planning and Policy. New York: Van Nostrand Reinhold.
Latham, J. R. (1995), Visioning: The Concept, Trilogy and Process. Quality Progress. Milwaukee, 28, 4, 65.
Maleka, S. (2014). Strategy management and strategic planning process. DTPS strategic planning & monitoring, 1(1), 1-29.
Nkemchor, E. M., & Ezeanolue, E. T. (2021). Effect Of Strategic Management On Organizational Performance In Tertiary Institution In Delta State, Nigeria. International Journal of Innovative Social Sciences & Humanities Research 9(3):75-87.
Nnia, M. I., Ugbam, O. C., Emmanuel, A. K., & Benedict, I. O. (2023). Examining How Strategic Management Practices Impact Organisational Performance: The case of Nigerian teaching hospitals. European Journal of Business Economics and Accountancy, 11(3), 1-17.
Öncü, H. (2023). Belediyelerde stratejik yönetim uygulamaları üzerine bir araştırma, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, İstanbul.
Özer, H. (2004). Nitel değişkenli ekonometrik modeller: Teori ve bir uygulama. Ankara: Nobel Yayınevi.
Özer, M. A. (2012). Yeni Kamu Yönetimi. 1. Baskı. Ankara: Barış Kitap Yayınları.
Özgen, H., Öztürk, A. ve Yalçın, A. (2005), İnsan kaynakları yönetimi. Adana: Nobel Kitabevi.
Özgür, G. (2007). Denizli Kobi’lerinde Stratejik Yönetim. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi.
Özkan, Y. (2008). 5018 Sayılı kamu mali yönetimi ve kontrol kanunu kapsamında iç denetimin değerlendirilmesi ve öneriler. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, İstanbul.
Öztürk, C. (2016). Kamu yönetiminde stratejik yaklaşımlar. Ankara: SAGE yayıncılık.
Pacios, A. R. (2023). Reference Module in Social Sciences, “Strategic Management and Planning”, Elsevier, Spain.
Panfil, G. & Danut, N. (2015). Fundamental Principles in Strategic Management. European Journal of Public Order and National Security. Issue: 8, Volume:II, 5-10.
Peker, A. E. ve Boyraz, A., (2017). Stratejik Yönetim Kavramına Teorik Bir Yaklaşım. Fırat Üniversitesi, İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. Cilt:I,
Porter M. E. (1996). What is Strategy?. Harvard Business Review, 61–78.
Porter, M. E. (Kış 1991). Towards a dynamic theory of strategy. Strategic Management Journal, 12, 8, 95.
Taş, A. (2007). Türk Yönetim Tarzı (Örgütlenme, Sahiplik, İnsan Kaynakları ve Stratejik Yönetim Boyutlarıyla). Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Turunç, Ö. (2015). Stratejik yönetim örgütsel performans ilişkisinde kişi-örgüt uyumunun rolü. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 1(1), 16-30.
T.C. Cumhurbaşkanlığı, Strateji Ve Bütçe Başkanlığı. (2021). Üniversiteler İçin Stratejik Planlama Rehberi (1.1).
Seçtim, H., & Erkul, H. (2020). Yönetim Yaklaşımları Üzerine Kuramsal Bir Değerlendirme. Management and Political Sciences Review, 2(1), 18-50.
Shimizu K. & Hitt M. A. (2004). Strategic Flexibility: Organizational Preparedness to Reverse Ineffective Strategic Decisions. The Academy of Management Executive, 18(4): 44-59.
Sığrı, Ü. (2007). Kamu ve Özel Sektörlerdeki Kişisel ve Örgütsel Değerlerin Uyumlaştırılması Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (İLKE), 18, ss. 49–62.
Steiner, G. A. (1979). Strategic Planning: What Every Manager Must Know. New York: The Free Press.
Stevens, R. E., Oosting, K. W., Loudon, D. L., Migliore, R. H., & Hunt, C. M. (1997). Strategic planning for private higher education. First Published. New York: The Haworth Press, Routledge.
Suklun, H. (2020). Kamu Kuruluşlarında Stratejik Yönetim ve Stratejik Liderlik. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 795-803.
T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2021). Üniversiteler İçin Stratejik Plan Hazırlama Rehberi (Sürüm 1.1). Erişim adresi: http://www.sp.gov.tr/upload/xSpKutuphane/files/jXL5k+Universiteler_Icin_Stratejik_Planlama_Rehberi_V1_1_.pdf
T.C. Yükseköğretim Kurulu. (2007). Türkiye’nin Yükseköğretim Stratejisi. Erişim adresi: https://www.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/Turkiyenin-yuksekogretim-stratejisi.pdf
T.C. Yükseköğretim Kurulu. (2023). Üniversite İzleme ve Değerlendirme Genel Raporu. Erişim adresi: https://www.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/2023/2023-universite-izleme-ve-degerlendirme-genel-raporu.pdf
Uysal, Ş. (2015). Performans Yönetimi Sisteminin Tanımı, Tarihçesi, Amaç Ve Temel Unsurlarına Genel Bir Bakış. Electronic Journal of Vocational Colleges, October 2015.
Usta, A. (2014). Kamu kurumlarında stratejik planlama: Önemi, bileşenleri, evreleri ve uygulanabilirliği. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 1(2), 31-53.
Ülgen, H. ve Mirze, S.K. (2013). İşletmelerde Stratejik Yönetim (6. Baskı). İstanbul: Beta Yayınları.
Wijetunge, W. A. D. S. & Pushpakumari, M. D. (2014). The relationship between strategic planning and business performance: An empirical study of manufacturing SMEs in Western Province in Sri Lanka. Kelaniya Journal of Management, 3(1).
Volberda H. W. (1998). Building the flexible firm: How to remain competitive. New York: Oxford University Press.
Yılmaz, M. L. (2007). İlk 500’de Faaliyet Gösteren Konya’daki İşletmelerin Stratejik Yönetime Bakış Açıları, Sorunları ve Çözüm Önerileri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Yıldırım Ö. S. (2023). Stratejik yönetim sürecinin rekabet gücü üzerindeki etkisinin incelenmesi. Sosyal Bilimler Metinleri, 2023(2), 86-99.
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5018&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 Erişim tarihi 27.07.2024.
http://www.sp.gov.tr/tr/kutuphane/s/103/. Erişim ratihi 21.07.2024.
T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2021). Üniversiteler İçin Stratejik Plan Hazırlama Rehberi (Sürüm 1.1). Erişim adresi: http://www.sp.gov.tr/upload/xSpKutuphane/files/jXL5k+Universiteler_Icin_Stratejik_Planlama_Rehberi_V1_1_.pdf
T.C. Yükseköğretim Kurulu. (2007). Türkiye’nin Yükseköğretim Stratejisi. Erişim adresi: https://www.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/Turkiyenin-yuksekogretim-stratejisi.pdf
T.C. Yükseköğretim Kurulu. (2023). Üniversite İzleme ve Değerlendirme Genel Raporu.
Erişim adresi: https://www.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/2023/2023-universite-izleme-ve-degerlendirme-genel-raporu.pdf
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
