Tarımın Diyarbakır Ekonomisindeki Yeri ve Önemi - Kara, Abdurrahman (Diyarbakır’ın Tarım Potansiyeli ve Gelişimi, 2024)
Bu çalışmada tarımın Diyarbakır ili için önemi incelenmiştir. Tarımın herhangi bir ülke ya da bölge ekonomisindeki yeri ve önemi açıklanırken kırsal nüfus ve tarımda istihdam edilen nüfus oranları, nüfusun gıda maddeleri ihtiyacının karşılanma düzeyi, tarımın sanayiye, milli gelire ve dış ticaret açığının kapatılmasına yaptığı katkıları dikkate alınmaktadır. Bu çalışmada da buna uygun olarak gayrisafi hasıla ve toplam istihdamdaki sektör payları ve ayrıca Diyarbakır ilinin önemli bitkisel ve hayvansal ürünleri, tarımsal üretim değeri ve zaman içerisinde bunlardaki değişimler incelenmiştir. İncelenen göstergeler, Diyarbakır ilinin yanı sıra karşılaştırmalara imkân vermek için Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Türkiye verileri ile birlikte ele alınmıştır. Elde edilen sonuçlara göre 2004-2022 yıllarını kapsayan dönemde Diyarbakır ilinin bitkisel ve hayvansal üretim değerlerinde sıralamayı değiştirecek kadar artışlar olduğu, tarımsal üretim değerinin alt sektör paylarının hayvansal üretim lehine değiştiği belirlenmiştir. İlde tarım sektörünün GSYİH’daki payı %16, istihdamdaki payı ise %28.8’dir. Türkiye işlenen arazi varlığının %2,4’ü Diyarbakır ilinde olup, il, 2020 yılı verilerine göre Türkiye’de bitkisel ürünler değeri sıralamasında 13., hayvansal ürünler değeri sıralamasında ise 4. sırada yer almaktadır. Ayrıca, Diyarbakır ilinin Türkiye toplam bitkisel üretim değerindeki payı %2,1 ve hayvansal ürünler üretim değerindeki payı %3,5 olarak hesaplanmıştır. Bu çalışmanın da ortaya koyduğu gibi tarım sektörünün istihdamdaki ve gayrisafi hasıladaki payları, Diyarbakır ilinin tarımsal üretim değeri bakımından Türkiye’deki sıralaması ve ayrıca birçok bitkisel ve hayvansal ürünlerin bölge ve Türkiye üretimindeki yüksek payları, tarım sektörünün Diyarbakır için ne kadar önemli bir sektör olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, buğday ve mercimek gibi susuz koşullarda üretim yapılan ürünlerde kuraklığın büyük risk oluşturduğu ve önemli ürün kayıplarına yol açtığı; sofralık çekirdekli üzüm ve karpuz üretiminde Diyarbakır ilinin Türkiye toplam üretimindeki payının yıldan yıla düştüğü, ilin payının arttığı tek bitkisel ürünün pamuk olduğu belirlenmiş, badem ve antepfıstığında Diyarbakır ilinin sağladığı uygun koşullara rağmen potansiyelin iyi değerlendirilemediği tespit edilmiştir. In this study, the importance of agriculture for Diyarbakır province was examined. While explaining the place and importance of agriculture in the economy of any country or region, the rural population and the population employed in agriculture, the level of meeting the population's food needs, and the contributions of agriculture to industry, national income and closing the foreign trade deficit are taken into account. Accordingly, in this study, sector shares in gross product and total employment, as well as important plant and animal-based products of Diyarbakır province, agricultural production value and their changes over time were examined. The indicators considered were presented together for Diyarbakır province, the Southeastern Anatolia Region and Türkiye to enable comparisons. According to the results obtained, it was determined that there were increases in the plant and animal production values of Diyarbakır province in the period covering the years 2004-2022, sufficient to change the ranking, and the sub-sector shares of the agricultural production value changed in favour of animal production. The share of the agricultural sector in the province's GDP is 16% and its share in employment is 28.8%. 2.4% of Türkiye's cultivated land assets are in Diyarbakır province, and according to 2020 statistics, the province ranks 13th in the value of plant products and 4th in the value of animal products in Türkiye. In addition, the share of Diyarbakır province in Türkiye's total plant production value was calculated as 2.1% and its share in the animal production value was calculated as 3.5%. As this study reveals, the shares of the agricultural sector in employment and gross product, the ranking of Diyarbakır province in Türkiye in terms of agricultural production value, and also the high shares of many plant and animal products in the production of the region and Türkiye show the importance of the agricultural sector for Diyarbakır. However, drought poses a great risk for the rainfed crops, such as wheat and lentils, and causes significant product losses; It has been determined that the share of Diyarbakır province in Türkiye's total production in table grape and watermelon production has decreased from year to year, the only plant product in which the province's share has increased is cotton, and it has been determined that the potential of almonds and pistachios has not been well utilized despite the favourable conditions possessed by Diyarbakır province.