Yara İyileşmesinde Büyüme Faktörleri ve Sitokinlerin Etkileri
Özet
Yara iyileşmesi yaralanmadan hemen sonra çeşitli büyüme faktörleri, sitokinler ve düşük molekül ağırlıklı bileşiklerin yaralı kan damarlarındaki kan serumundan ve degranüle olan trombositlerden salınmasıyla başlayan bir süreçtir. Büyüme faktörleri ve sitokinler yara iyileşmesini hücresel ve moleküler düzeyde etkileyen sinyal proteinlerdir. Doku onarımda büyük öneme sahip büyüme faktörleri, yara iyileşmesinin her aşamasında etkili olup hücre büyümesi ve farklılaşmasını, gen transkripsiyonunu, kemotaksisi, hücre proliferasyonunu, anjiogenezi, mitogenezi, hücre dışı matrisin (ECM) sentezini ve bozunmasını, kollajen ve elastin üretimini ve hücre metabolizmasını kontrol eden moleküllerdir. Büyüme faktörleri, yara iyileşmesinde görev alan makrofajlar, trombositler, fibroblastlar, keratinositler ve endotel gibi birçok hücre grubundan salgılanır. Sitokinler, yara iyileşmesinin inflamatuar fazında İmmun/inflamatuvar yanıta katılan hücrelerin aktivitelerini artırarak faaliyet gösterir. Yara iyileşmesi sırasında inflamasyonda etkili olan hücrelerin aktifleşmesini, farklılaşmasını ve çoğalmasını uyararak reaksiyon bölgesine hareket etmelerini sağlar. Sitokinler lenfositler ve makrofajlar başta olmak üzere aktif immun hücrelerce ve diğer bazı somatik hücreler tarafından sentezlenir. Yara iyileşmesi yaranın akut veya kronik bir yara olma durumuna göre iyileşme zamanı değişen bir süreçtir. Bu sürecin en iyi şekilde sonuçlanmasında büyüme faktörleri ve sitokinleri rolü büyüktür.
Wound healing is a process that begins immediately after injury with the release of various growth factors, cytokines and low molecular weight compounds from blood serum in injured blood vessels and degranulated platelets. Growth factors and cytokines are signaling proteins that affect wound healing at the cellular and molecular level. Growth factors, which are of great importance in tissue repair, are effective at every stage of wound healing and are molecules that control cell growth and differentiation, gene transcription, chemotaxis, cell proliferation, angiogenesis, mitogenesis, synthesis and degradation of extracellular matrix (ECM), collagen and elastin production and cell metabolism. Growth factors are secreted from many cell groups involved in wound healing such as macrophages, platelets, fibroblasts, keratinocytes and endothelium. Cytokines act during the inflammatory phase of wound healing by increasing the activity of cells involved in the immune/inflammatory response. During wound healing, they stimulate the activation, differentiation and proliferation of cells involved in inflammation, allowing them to move to the reaction site. Cytokines are synthesized by activated immune cells, especially lymphocytes and macrophages, and some other somatic cells. Wound healing is a process whose healing time varies depending on whether the wound is an acute or chronic wound. Growth factors and cytokines play a major role in the best outcome of this process.
Referanslar
Vaidyanathan, L. (2021). Growth factors in wound healing—a review. Biomedicine & Pharmacotherapy, 14(3), 1469–1480.
Traversa, B., & Sussman, G. (2001). The role of growth factors, cytokines and proteases in wound management. Primary Intention: The Australian Journal of Wound Management, 9(4), xx-xx.
Tepebaşı, M. Y., & Calapoğlu, N. Ş. (2016). Yara iyileşmesinin hücresel ve moleküler mekanizması. Medical Journal of Suleyman Demirel University, 23(4), 140–146.
Öztopalan, D. F., Işık, R., & Durmuş, A. S. (2017). Yara iyileşmesinde büyüme faktörleri ve sitokinlerin rolü. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 10(1), 83–88.
Hardwicke, J., Schmaljohann, D., Boyce, D., & Thomas, D. (2008). Epidermal growth factor therapy and wound healing—past, present and future perspectives. The Surgeon, 6(3), 172–177.
Park, J. W., Hwang, S. R., & Yoon, I. S. (2017). Advanced growth factor delivery systems in wound management and skin regeneration. Molecules, 22(8), 1259.
Steed, D. L. (1997). The role of growth factors in wound healing. Surgical Clinics of North America, 77(3), 575–586.
Uysal, A. C., Ozkan, B., Shahbazov, O., Sakallıoğlu, A. E., & Haberal, M. (2023). The use of growth factors in wound healing: An update. Burn Care and Prevention, 1, 4–8.
Steenfos, H. H. (1994). Growth factors and wound healing. Scandinavian Journal of Plastic and Reconstructive Surgery and Hand Surgery, 28(2), 95–105.
Grazul-Bilska, A. T., Johnson, M. L., Bilski, J. J., Redmer, D. A., Reynolds, L. P., Abdullah, A., & Abdullah, K. M. (2003). Wound healing: The role of growth factors. Drugs Today (Barcelona), 39(10), 787–800.
Werner, S., & Grose, R. (2003). Regulation of wound healing by growth factors and cytokines. Physiological Reviews, 83(3), 835–870.
Yarım, G. F., & Kazak, F. (2016). Epidermal büyüme faktörü. Kocatepe Veterinary Journal, 9(3), 215–225.
Yastı, A. Ç., Karaca, T., Kendirci, M., Akgün, A. E., Şahiner, İ. T., & Akın, M. (2023). Comparison of the efficiency of epidermal growth factor and negative pressure wound therapy in diabetic foot patients. The International Journal of Lower Extremity Wounds, 22(1), 93–102.
Kurtuluş, B., & Aydın, E. (2023). The use of intralesional epidermal growth factor in the treatment of diabetic foot ulcers. Journal of Medicine and Palliative Care, 4(6), 607–612.
Traversa, B., & Sussman, G. (2001). The role of growth factors, cytokines and proteases in wound management. Primary Intention: The Australian Journal of Wound Management, 9(4), 161–167.
Gökşin, Ş., & Çayır, M. Ç. (2022). The effect of intralesional human epidermal growth factor on wound healing in chronic diabetic foot ulcer: A retrospective analysis of patient results. Türkiye Klinikleri Dermatoloji, 32(3), 157–169.
Türkyılmaz, A., Çelebi, N., & Gönül, B. (1996). Epidermal büyüme faktörü (EGF)’nün yara iyileşmesindeki rolü. FABAD Journal of Pharmaceutical Sciences, 21, 61–69.
Farooq, M., Khan, A. W., Kim, M. S., & Choi, S. (2021). The role of fibroblast growth factor (FGF) signaling in tissue repair and regeneration. Cells, 10(11), 3242.
Liu, Y., Liu, Y., Deng, J., Li, W., & Nie, X. (2021). Fibroblast growth factor in diabetic foot ulcer: Progress and therapeutic prospects. Frontiers in Endocrinology, 12, 744868.
Chen, K., Rao, Z., Dong, S., Chen, Y., Wang, X., Luo, Y., ... & Li, X. (2022). Roles of the fibroblast growth factor signal transduction system in tissue injury repair. Burns & Trauma, 10, tkac005.
Miricescu, D., Badoiu, S. C., Stanescu-Spinu, I. I., Totan, A. R., Stefani, C., & Greabu, M. (2021). Growth factors, reactive oxygen species, and metformin—promoters of the wound healing process in burns?. International Journal of Molecular Sciences, 22(17), 9512.
Güzel, D. (2015). Damar oluşum fizyolojisi ve vasküler endotelyal büyüme faktörü. Journal of Human Rhythm, 1(2), 42–45.
Barrientos, S., Stojadinovic, O., Golinko, M. S., Brem, H., & Tomic‐Canic, M. (2008). Growth factors and cytokines in wound healing. Wound Repair and Regeneration, 16(5), 585–601.
Turgut, B., Güler, M., Demir, T., Türkçüoğlu, P., & Çeliker, Ü. (2007). Oküler anjiyogenezde vasküler endotelyal büyüme faktörünün rolü. Türkiye Klinikleri Journal of Ophthalmology, 16(1), 38–46.
Akdoğan, M., & Yöntem, M. (2018). Sitokinler. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1), 36–45.
Önder, F., & Keskin, E. (2006). İnterlökinlerin biyolojik etkileri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 127–138.
